آخرین بهروزرسانی در فوریه 10, 2026 توسط دکتر لیلا نجم افشار متخصص قلب و عروق – نظام پزشکی 105716
اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک ( به انگلیسی: Diastolic dysfunction grade 1) ، نخستین نشانه از کاهش انعطاف پذیری عضله قلب است؛ مرحله ای که در آن قلب هنوز خوب پمپاژ می کند، اما در استراحت و پر شدن از خون کمی کند شده است. این وضعیت اغلب بی علامت است، اما می تواند پیش درآمد نارسایی قلبی در آینده باشد. شناخت زودهنگام آن، فرصتی طلایی برای پیشگیری از مراحل پیشرفته بیماری و حفظ سلامت قلب به شمار می آید.
همه چیز درباره اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک
اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک، یکی از شایعترین ناهنجاری های کارکردی قلب، به ویژه در میان سالمندان یا افراد مبتلا به پرفشاری خون و دیابت، است. برای درک دقیق معنی آن، بهتر است ابتدا بدانیم دیاستول چیست:
دیاستول چیست؟
چرخهی قلب دو فاز دارد:
- سیستول: زمانی که بطنها منقبض میشوند و خون را به رگها پمپ میکنند.
- دیاستول: زمانی که عضلهی قلب شل میشود تا خون از دهلیزها وارد بطنها شود.
حال، اختلال عملکرد دیاستولیک به این معنا است که مرحلهی شلشدن و پرشدن بطنها (خصوصاً بطن چپ) به خوبی انجام نمیشود؛ یعنی عضلهی قلب سختتر از معمول شل میشود و پر شدن بطن چپ از خون به کندی صورت میگیرد.
اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک (اختلال در شل شدن)
در طبقه بندی عملکرد دیاستولیک، چهار مرحله تعریف شده است (درجه 1 تا 4).
در درجه یک (Grade I)، که به آن اختلال در شل شدن بطن چپ (Impaired Relaxation Pattern) نیز میگویند، تغییرات زیر دیده میشود:
- عضله بطن چپ کمی سفتتر شده است و شل شدن آن پس از انقباض به کندی انجام میگیرد.
- دهلیز چپ برای جبران این مشکل، با انقباض قویتر، خون را به بطن میفرستد.
- فشار پرشدن بطن هنوز طبیعی است، بنابراین معمولاً بیمار علامت خاصی ندارد.
به عبارت ساده تر، قلب هنوز به طور طبیعی خون را پمپ میکند، ولی انعطاف پذیری دیواره بطن چپ کاهش یافته است و این اولین گام در مسیر نارسایی دیاستولیک محسوب می شود.
علل شایع اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک چیست؟
عوامل متعددی ممکن است زمینه ساز این وضعیت باشند:
- افزایش سن (پیری طبیعی عضلهی قلب)
- پرفشاری خون مزمن
- بیماری عروق کرونر
- دیابت
- چاقی و سندرم متابولیک
- هیپرتروفی یا ضخیم شدن دیواره بطن چپ (مثلاً ناشی از فشارخون بالا)
علائم بالینی اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک چیست؟
در سطح درجه یک، معمولاً علائم محسوس وجود ندارد، ولی برخی افراد ممکن است گاهی احساس کنند:
- تنگی نفس خفیف هنگام فعالیت شدید
- خستگی غیرمعمول
- افزایش ضربان قلب در استراحت
در مراحل بعدی (درجات 2 تا 4)، ممکن است تنگی نفس، ورم پاها و نارسایی قلبی بروز کند.
نحوه تشخیص اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک
ابزار اصلی تشخیص اکوکاردیوگرافی داپلر است.
در این آزمایش، پزشک به نسبت جریانهای ورودی به بطن چپ (E و A) و الگوهای سرعت بافتی نگاه میکند. در درجه یک:
- E کاهش مییابد (پر شدن سریع اولیه کند شده)
- A افزایش مییابد (دهلیز چپ جبران میکند)
- نسبت E/A معمولاً کمتر از ۱ است.
اکوکاردیوگرافی داپلر چیست؟
اکوکاردیوگرافی داپلر (Doppler Echocardiography) یکی از روشهای پیشرفته تصویربرداری قلب است که علاوه بر نشان دادن ساختار قلب (مانند بطنها، دهلیزها، دریچهها و دیوارهها)، میتواند جریان خون در داخل قلب و عروق بزرگ را بهصورت زنده و رنگی بررسی کند.
در واقع، این نوع اکو، ترکیبی از دو فناوری است:
- اکوکاردیوگرافی دوبعدی (2D Echo) که تصویر آناتومیک قلب را میدهد،
- و اثر داپلر که برای سنجش سرعت و جهت حرکت خون استفاده میشود.
بهترین مرکز اکوکاردیوگرافی داپلر در تهران
در حال حاضر، معتبرترین و دقیق ترین مراکز اکوکاردیوگرافی داپلر قلب در تهران عموماً زیر نظر فوق تخصص های قلب و عروق یا بیمارستان های مجهز به تجهیزات Philips، GE، یا Siemens فعالیت دارند.
خدمات شعب کلینیک ویستان»:دارای قرارداد مستقیم با تمامی بیمه های تکمیلی ، دارای پیشرفته ترین تجهیزات داپلر سه بعدی شامل 3D Doppler و Tissue Doppler ، اکوکاردیوگرافی رنگی و داپلر تخصصی با گزارش فوری جواب ، مجهز به تصویربرداری Echo + Stress Echo و داپلر سطح ۲ ، بهترین مرکز تشخیص اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک یا شلی قلب در تهران
| نام مرکز | آدرس | تلفن (لینکدار) |
|---|---|---|
| مرکز اکو داپلر مرزداران | اشرفی اصفهانی – بر بلوار مرزداران، بین اتوبان اشرفی اصفهانی و یادگار امام، پلاک ۱۸۴، ساختمان ایمان – طبقه همکف | 02191090158 |
| مرکز اکو داپلر سعادت آباد | سعادت آباد، خیابان سرو – مرکز تصویربرداری و قلب | 02191092878 |
| مرکز اکو داپلر صادقیه | اتوبان اشرفی اصفهانی – فلکه دوم صادقیه | 02191092872 |
| مرکز اکو داپلر جردن | جردن، خیابان تندیس | 02191092338 |
| مرکز اکو داپلر ستارخان | ستارخان، نبش تهران ویلا و حبیب الله | 02191092872 |
| مرکز اکو داپلر کرج | خیابان قزوین (شهید بهشتی) و میدان هفت تیر – مرکز تصویربرداری و قلب | 02691090373 |
| مرکز اکو داپلر شهریار و اندیشه | شهریار، شهرک صدف | 02691090373 |
| نام مرکز | ویژگی تخصصی | نشانی دقیق |
|---|---|---|
| مرکز تصویربرداری قلب و عروق شهید رجایی (Rajaie Heart Center) | پیشرفتهترین تجهیزات داپلر سه بعدی (3D Doppler, Tissue Doppler) و استاندارد آکادمیک | بزرگراه چمران، بعد از پل گیشا، خیابان شهید ارومیه |
| کلینیک فوق تخصصی قلب نوبل (Nobel Heart Clinic) | اکوکاردیوگرافی رنگی و داپلر تخصصی با گزارش فوری | خیابان مطهری، بین مفتح و مدرس |
| مرکز تخصصی قلب دکتر هاشمی (Hashemi Heart Center) | فناوری Doppler Tissue Imaging پیشرفته و بررسی دیاستولیک دقیق | بلوار کاوه، بالاتر از پل صدر، نبش خیابان گلها |
| مرکز کلینیک پارس قلب و عروق (Pars Heart Imaging) | تصویربرداری Echo + Stress Echo و داپلر سطح ۲ | میدان ونک، خیابان گاندی جنوبی، پلاک ۲۴ |
| کلینیک قلب فرمانیه (Farmanieh Cardiovascular) | اکو داپلر رنگی، 3D Echo و Echo استرس ورزشی | فرمانیه، خیابان دیباجی شمالی، پلاک ۳۱ |
تاثیر ورزش بر اختلال خفیف دیاستولیک
ورزش منظم و کنترلشده، بهویژه تمرینات هوازی سبک مانند پیادهروی، شنا یا دوچرخهسواری، میتواند انعطافپذیری عضله قلب را افزایش دهد. فعالیت بدنی باعث کاهش فشار خون، بهبود چربی خون و تقویت عملکرد بطن چپ در مرحله دیاستول میشود. در موارد خفیف، ورزش منظم حتی میتواند پیشرفت بیماری را متوقف کند.
DHF در پزشکی مخفف چیست | DHF قلبی
در پزشکی، DHF مخفف Diastolic Heart Failure است و به نارسایی قلبی ناشی از سفتی و اختلال در پر شدن بطن چپ اشاره دارد. امروزه این اصطلاح با عنوان HFpEF (Heart Failure with Preserved Ejection Fraction) شناخته می شود، یعنی نارسایی قلبی با کسر جهشی طبیعی.
DHF قلبی همان نارسایی قلبی دیاستولیک است که در آن قلب در هنگام استراحت بهسختی پر میشود. این وضعیت معمولاً در افراد مسن، مبتلایان به فشار خون بالا یا دیابت دیده میشود و علائمی نظیر تنگی نفس، خستگی و ورم پاها ایجاد میکند. درمان آن بر کنترل فشار و بهبود عملکرد بطن تمرکز دارد.
تفاوت DHF و CHF
DHF یا نارسایی قلبی دیاستولیک زمانی رخ میدهد که قلب با وجود داشتن قدرت پمپاژ طبیعی، نتواند بهخوبی پر شود. در مقابل، CHF یا نارسایی قلبی سیستولیک ناشی از ضعف در انقباض بطن و کاهش شدید قدرت پمپاژ است. هر دو نوع منجر به احتباس مایع و تنگی نفس میشوند، اما مکانیسم آنها متفاوت است.
تفاوت اختلال عملکرد دیاستولیک با نارسایی دیاستولیک قلب یا dhf
| ویژگیها | اختلال عملکرد دیاستولیک (Diastolic Dysfunction) | نارسایی دیاستولیک قلب (DHF / HFpEF) |
|---|---|---|
| تعریف | کاهش انعطافپذیری بطن چپ و کندی در شل شدن عضله قلب | نارسایی قلبی ناشی از پر نشدن کامل بطن چپ در دیاستول |
| مرحله بیماری | مرحله اولیه یا پیشبالینی (بدون علائم واضح) | مرحله بالینی و علامتدار |
| قدرت پمپاژ (Ejection Fraction) | طبیعی (≥50%) | طبیعی یا نزدیک به طبیعی (≥50%) |
| فشار پرشدن بطن چپ | نرمال یا کمی بالا | بالا و پایدار |
| علائم بالینی | معمولاً بدون علامت | تنگی نفس، خستگی، ورم پا و احتباس مایعات |
| علتهای شایع | افزایش سن، فشار خون بالا، دیابت، چاقی | مراحل پیشرفته همان عوامل (بهویژه فشار خون مزمن و سفتی شدید بطن) |
| نتیجه در اکوکاردیوگرافی | الگوی “Impaired Relaxation” (نسبت E/A کمتر از 1) | الگوی “Restrictive Filling Pattern” (نسبت E/A بالاتر از 2) |
| درمان اصلی | کنترل عوامل زمینهای و تغییر سبک زندگی | درمان نارسایی قلبی، کنترل مایعات، فشار و ریتم قلب |
| پیشآگهی | معمولاً خوب در صورت اصلاح عوامل خطر | متوسط تا ضعیف در صورت عدم کنترل کامل بیماری |
📌 جمعبندی:
اختلال عملکرد دیاستولیک مرحلهٔ هشدار است، اما وقتی همین اختلال باعث بروز علائم نارسایی شود، به آن نارسایی دیاستولیک قلبی (DHF یا HFpEF) گفته می شود.
آیا ممکن است نارسایی قلبی موجب مرگ شود؟
LV Diastolic Function چیست
اصطلاح LV Diastolic Function به عملکرد دیاستولیک بطن چپ اشاره دارد؛ یعنی چگونگی شل شدن، پر شدن و پذیرش خون توسط بطن چپ در فاز استراحت قلب. بررسی این عملکرد معمولاً در اکوکاردیوگرافی انجام میشود تا وضعیت الاستیسیته و فشار پرشدن بطن ارزیابی گردد.
بهترین متخصص الکتروفیزیولوژی در تهران
الکتروفیزیولوژی قلب به بررسی فعالیتهای الکتریکی سلولهای عضلانی قلب، هدایت ضربان، و هماهنگی بین انقباض و شل شدن آن میپردازد. هرگونه تغییر در این سیستم میتواند بر زمانبندی دقیق سیستول و دیاستول تأثیر بگذارد. در بیماران دارای اختلال دیاستولیک، ارزیابی الکتروفیزیولوژیک (مثل ECG یا بررسی ناهمزمانی بطن ها) نقش مهمی در تشخیص، پیش آگهی و حتی برنامه ریزی درمان دارد.
مرکز چند تخصصی ویستان در تهران با بهره گیری از جدیدترین تکنولوژی ها و کادر حرفهای، خدمات متنوع پزشکی،تصویربرداری و درمانی را در محیطی آرام و مدرن ارائه میدهد. یکی از مهم ترین بخش های این مرکز بخش قلب است که تمامی خدمات مربوط به قلب و عروق از جمله الکتروفیزلوژی قلب با شکل فوق العاده حرفه ای در این مرکز آماده ارائه خدمت می باشد.
آدرس مراکز تهران
مرکز مرزداران
آدرس: اشرفی اصفهانی – بر بلوار مرزداران، بین اتوبان اشرفی اصفهانی و یادگار امام، پلاک ۱۸۴، ساختمان ایمان – طبقه همکف
تلفن: 02191090158
مرکز سعادت آباد
آدرس: سعادت آباد، خیابان سرو – مرکز تصویربرداری و قلب
تلفن: 02191092878
مرکز ستارخان
آدرس: ستارخان، نبش تهران ویلا و حبیب الله
تلفن: 02191092872
مرکز جردن
آدرس: جردن، خیابان تندیس
تلفن: 02191092338
مرکز صادقیه
آدرس: اتوبان اشرفی اصفهانی – فلکه دوم صادقیه
تلفن: 02191092872
آدرس مراکز شهرستان
مرکز کرج
آدرس: خیابان قزوین (شهید بهشتی) و میدان هفت تیر – مرکز تصویربرداری و قلب
تلفن: 02691090373
مرکز شهریار و اندیشه
آدرس: شهریار، شهرک صدف
تلفن: 02691090373
| نام پزشک | فلوشیپ/تخصص | حوزههای کاری شاخص | محله/نشانی |
|---|---|---|---|
| دکتر جعفر اردا | فلوشیپ الکتروفیزیولوژی بالینی قلب | آریتمیها، ابلیشن، پیسمیکر/ICD | تهران، مطهری (بین جم و مدرس)، ساختمان شکوفه |
| دکتر عطااله باقرزاده | فلوشیپ الکتروفیزیولوژی بالینی قلب | مدیریت آریتمی، ابلیشن، دستگاههای کاشتنی | میدان ونک، ابتدای خیابان 20 گاندی |
| دکتر منصور جهانگیری | فلوشیپ الکتروفیزیولوژی بالینی قلب | آریتمیهای دهلیزی و بطنی، پیسمیکر/ICD | تهرانپارس |
| دکتر شهرام خسروی نژاد | فلوشیپ الکتروفیزیولوژی بالینی قلب | ابلیشن آریتمی، سنکرونسازی (CRT)، پایش دستگاهها | تهران (آدرس مطب وابسته به کلینیک؛ بررسی آنلاین) |
| دکتر بهزاد حاجی مرادی | فلوشیپ الکتروفیزیولوژی بالینی قلب | ابلیشن، پیسمیکر و ICD، مدیریت آریتمیهای پیچیده | تهران (آدرس مطب وابسته به کلینیک؛ بررسی آنلاین) |
کدام درد قلب خطرناک است؟
همه دردهای قفسه سینه منشأ قلبی ندارند، اما برخی از آنها میتوانند علایم هشداردهنده حمله قلبی یا انسداد عروق کرونر باشند. در ادامه، تفاوت دردهای خطرناک (قلبی) و دردهای بیخطر یا غیرقلبی را بهصورت شفاف برای شما آورده ایم:
| ویژگی درد | محل معمول | احتمال قلبی | علائم همراه | اقدام فوری یا توصیه |
|---|---|---|---|---|
| فشارنده، سنگین، یا لهکننده | وسط یا سمت چپ قفسه سینه | بسیار زیاد (آنژین یا حمله قلبی) | تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، انتشار به بازو یا فک | تماس فوری با اورژانس (۱۱۵) + آسپرین بجوید |
| سوزش یا احساس آتش در سینه پس از خوردن غذا | زیر جناغ و بالای معده | کم (ریفلاکس معده) | ترشکردن، بدتر شدن هنگام دراز کشیدن | مراجعه به پزشک گوارش |
| درد تیز که با نفس عمیق یا حرکت بدن بدتر میشود | یک سمت سینه | معمولاً غیرقلبی (عضلانی، ریوی) | درد نقطهای و موضعی | استراحت یا مصرف مُسکن ساده؛ در صورت تداوم: پزشک عمومی |
| درد مبهم با حس سنگینی و بیقراری، بدون ارتباط با فعالیت | وسط سینه | متوسط تا زیاد | تنگی نفس، اضطراب، سردی دست و پا | مراجعه اورژانسی برای تشخیص حمله قلبی یا آریتمی |
| درد تیرکشندهای که با لمس یا فشار محل تشدید میشود | بین دندهها یا قفسه سینه جلو | کم (عضلانی یا عصبی) | محدود به محل کوچک | بیخطر؛ ماساژ ملایم یا گرما درمانی |
| درد همراه با تپش قلب و احساس خفگی ناگهانی (در استرس) | سینه و گلو | معمولاً غیرقلبی (حمله پانیک) | سرگیجه، لرزش، ترس از مرگ | بررسی سلامت روان و اطمینان از سلامت قلب |
| درد ناگهانی شدید و پارهشونده در وسط سینه یا پشت | از جلو به پشت بین دو کتف | بسیار خطرناک (پارگی آئورت) | شوک، ضعف شدید، درد ماندگار | فوریت پزشکی؛ تماس با اورژانس فوری |
| درد در سمت چپ بالا همراه بیحسی بازو | شانه و بازوی چپ | زیاد (اختلال خونرسانی) | ضعف، تهوع، تپش قلب | اورژانس؛ بررسی نوار قلب و آنزیم های قلبی |
سوالات متداول
۱. اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک قلب چیست و چرا به آن شلی قلب میگویند؟
این وضعیت زمانی رخ میدهد که قلب بهویژه بطن چپ، قدرت کافی برای شلشدن در مرحله استراحت (دیاستول) را ندارد، اما هنوز در مرحله پمپاژ کاملاً خوب عمل میکند. “شلی قلب” اصطلاح رایج مردم برای این حالت خفیف است.
۲. آیا اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک علامتی دارد؟
معمولاً خیر. بیشتر افراد در این مرحله بدون علامتاند و فقط در اکوکاردیوگرافی مشخص میشود. گاهی خستگی زودهنگام یا تنگی نفس خفیف در فعالیت شدید دیده میشود.
۳. مهمترین علت بروز شلی قلب در سنین میانسالی چیست؟
فشار خون بالا و تغییرات سفتی عضله قلب با افزایش سن شایعترین علت هستند. دیابت و اضافه وزن این روند را تسریع میکنند.
۴. تفاوت اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک با درجه دو چیست؟
در درجه یک، پرشدن بطن بهسادگی با فشار دهلیز جبران میشود و فشارهای داخل قلب طبیعیاند. در درجه دو (Known as “Pseudonormal Pattern”) فشار پرشدن بالا میرود و بیمار معمولاً علائم واضحتری مثل تنگی نفس دارد.
۵. آیا شلی قلب میتواند به درجههای بالاتر پیشرفت کند؟
بله، اگر فشار خون یا دیابت کنترل نشود و سبک زندگی اصلاح نشود، این اختلال میتواند به درجات دو، سه، یا چهار برسد و حتی به نارسایی قلبی تبدیل شود.
۶. تفاوت اختلال عملکرد دیاستولیک درجه سه با درجه یک چیست؟
در درجه سه، الگوی پرشدن قلب به “Restrictive Pattern” تغییر میکند؛ قلب به شدت سفت شده، فشار پرشدن بسیار بالاست و علائم شدید نارسایی قلبی دیده میشود، برخلاف درجه یک که خفیف و معمولاً بیعلامت است.
۷. بدترین نوع اختلال عملکرد دیاستولیک قلب کدام است؟
درجه چهار که نمایانگر الگوی محدود کننده غیرقابل برگشت است، که حتی با درمان فشار پرشدن همچنان بالاست. این مرحله پیشرفتهترین نوع است.
۸. چرا به اختلال عملکرد دیاستولیک قلب درجات مختلف میدهند؟
درجات بر اساس یافتههای اکوکاردیوگرافی (نسبت E/A، سرعت بافتی e′، زمان شلشدن) و اندازه فشار دهلیزی چپ تعیین میشوند، تا شدت اختلال مشخص شود.
۹. آیا شلی قلب فقط در سالمندان اتفاق میافتد؟
نه؛ در جوانان چاق، دیابتی یا ورزشنکرده هم ممکن است دیده شود، اما شیوع آن در بالای ۵۵ سال بیشتر است.
۱۰. آیا شلی قلب خطرناک است اگر هیچ علامتی نداشته باشم؟
در کوتاهمدت معمولاً خیر، اما این یک هشدار است که قلب در حال سفت شدن است. باید عوامل خطر را کنترل کنید تا به مراحل پیشرفته نرسید.
۱۱. نقش فشار خون در اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک چیست؟
فشار خون مزمن باعث ضخیم شدن دیواره بطن و کاهش انعطاف آن میشود، که شلشدن را مختل میکند.
۱۲. آیا ورزش میتواند شلی قلب را بهبود دهد؟
بله، ورزش هوازی منظم باعث افزایش کشسانی عضله قلب و بهبود ریلکسیشن دیواره بطنی میشود.
۱۳. تفاوت درمان اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک با درجه چهار چیست؟
در درجه یک، تمرکز بر کنترل بیماریهای زمینهای و اصلاح سبک زندگی است. در درجه چهار، بیمار نیاز به درمان نارسایی قلبی، محدودیت مایعات و گاهی بستری دارد.
۱۴. آیا میتوان اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک را معکوس کرد؟
در برخی افراد، با کنترل فشار خون، کاهش وزن و درمان عوامل زمینهای، پارامترهای اکو میتوانند به محدوده طبیعی برگردند.
۱۵. شلی قلب چگونه در اکو مشخص میشود؟
با اندازهگیری جریان خون از دهلیز چپ به بطن چپ (نسبت E/A) و ارزیابی سرعت حرکت دیواره قلب در دیاستول با داپلر بافتی (TDI).
۱۶. آیا اختلال عملکرد دیاستولیک باعث درد قلب میشود؟
در مراحل اولیه خیر، اما در درجات بالاتر و هنگام افزایش فشار پرشدن قلب، ممکن است درد فشارنده یا احساس سنگینی در قفسه سینه ایجاد شود.
۱۷. آیا تفاوتی بین شلی قلب و نارسایی قلب وجود دارد؟
بله. شلی قلب مرحله عملکردی است بدون علائم شدید؛ نارسایی قلب حالتی است که علائم بالینی، تورم و تنگی نفس قابل توجه وجود دارد.
۱۸. آیا اختلال عملکرد دیاستولیک درجه یک ارثی است؟
به طور مستقیم خیر، ولی تمایل ژنتیکی به فشار خون بالا یا دیابت میتواند خطر را افزایش دهد.
